การตรวจวิเคราะห์สารปนเปื้อนและสารตกค้างในวัตถุดิบอาหารสัตว์และอาหารสำหรับบริโภคด้วย ELISA

            ในปัจจุบันผู้คนให้ความสำคัญกับความปลอดภัยของอาหารเกี่ยวกับสารประกอบที่อาจเป็นอันตราย เช่นสารอินทรีย์ตกค้างและสารปนเปื้อน จึงมีข้อกำหนดและมาตราฐานในผลิตภัณฑ์อาหารต่างๆ โดยสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (Codex Alimentarius) ได้ให้คำจำกัดความของคำว่า "สารปนเปื้อน" และ "สารตกค้าง" ดังนี้

            สารปนเปื้อน คือ สารใดๆ ที่ไม่ได้ตั้งใจเติมลงในอาหารซึ่งมีอยู่ในอาหารโดยเป็นผลมาจากการผลิต การแปรรูป การเตรียม การบำบัด การบรรจุ การขนส่ง หรือเป็นผลจากการปนเปื้อนในสิ่งแวดล้อม รวมถึงสารประกอบที่เกิดขึ้นระหว่างการผลิต การเก็บรักษา หรือการแปรรูปอาหาร เช่น ไมโครทอกซินที่เป็นสารพิษจากเชื้อราโดยเฉพาะอย่างยิ่งแอฟลาทอกซิน ซึ่งสามารถเกิดได้ปนเปื้อนและเข้าสู่ร่างกายผู้บริโภคจากนั้นส่งผลต่อสุขภาพของผู้บริโภคดังรูปที่ 1

รูปที่ 1 แหล่งที่มาต่างๆ ของการปนเปื้อนของแอฟลาทอกซินสู่มนุษย์

            สารตกค้าง คือ สารเคมี เช่น ยาฆ่าแมลงหรือยารักษาสัตว์ ที่เติมลงในอาหารโดยเจตนา ซึ่งสารตกค้างส่วนใหญ่ได้แก่ ยาหรือฮอร์โมนที่ผสมกับอาหารสัตว์เพื่อใช้ในการรักษาโรค กระตุ้นการเจริญเติบโต และเพิ่มน้ำหนัก เช่น ไนโตรฟูแรน คลอแรมเฟนิคอล และเบต้าอะโกนิสต์ เป็นต้น

รูปที่ 2  กระบวนการปนเปื้อนไนโตรฟูแรนในห่วงโซ่อาหารและมนุษย์

          นอกจากนี้ องค์กรระหว่างประเทศหลายแห่งได้กำหนดปริมาณสารตกค้างสูงสุดสำหรับสารกำจัดศัตรูพืช ยารักษาสัตว์ หรือสารพิษจากเชื้อรา เพื่อควบคุมติดตามสารตกค้างและสารปนเปื้อน โดยวิธีการวิเคราะห์ต้องระบุและวัดปริมาณความเข้มข้นของสารในตัวอย่างในระดับที่ต่ำมากได้อย่างแม่นยำ

        วิธีการตรวจวัดปริมาณสารเหล่านี้สามารถตรวจสอบโดยใช้วิธี Enzyme-linked Immunosorbent Assay (ELISA) เป็นวิธีการตรวจสอบปฏิกิริยาระหว่างแอนติบอดีกับแอนติแจนโดยใช้เอนไซม์เป็นตัวบ่งชี้ เหมาะสำหรับตรวจหาปริมาณของโมเลกุล เช่น ฮอร์โมน เปปไทด์ แอนติบอดีและโปรตีน ซึ่งสามารถใช้ตรวจหาแอนติบอดีและแอนติเจนได้อย่างจำเพาะเจาะจง มีความไวสูงและรวดเร็ว โดยมีข้อดีในการตรวจวิเคราะห์ดังนี้

● ขั้นตอนการวิเคราะห์ง่าย ไม่ซับซ้อน

● มีความจำเพาะและความไวของการทดสอบสูง

● ประสิทธิภาพสูง

● สามารถวิเคราะห์ตัวอย่างพร้อมกันได้โดยมีการเตรียมตัวอย่างที่ไม่ซับซ้อน

● มีความปลอดภัยและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม

● ไม่จำเป็นต้องใช้สารกัมมันตภาพรังสีและตัวทำละลายอินทรีย์ในปริมาณมาก

● น้ำยามีต้นทุนค่อนข้างต่ำ

● การทดสอบที่คุ้มค่า ค่าใช้จ่ายไม่สูง

            ดังนั้นวิธี ELISA จึงนิยมนำมาใช้ในการหายาตกค้างในสัตว์ พิษวิทยา สารก่อภูมิแพ้ และการปนเปื้อนไมโครทอกซินในอุตสาหกรรมอาหาร ซึ่งในปัจจุบันบริษัท Gold Standard Diagnostics ได้มีการพัฒนาเป็นชุดตรวจ ELISA ที่มีความแม่นยำ พร้อมต่อการใช้งาน สะดวกในการตรวจวิเคราะห์มากยิ่งขึ้น ตลอดจนครอบคลุมสารปนเปื้อนและสารตกค้างต่างๆ ตามข้อกำหนดของกระทรวงสาธารณะสุขและองค์กรระหว่างประเทศ โดยมีรายละเอียดเบื้องต้นดังนี้ 

            ◎ ผลิตภัณฑ์ชุดตรวจวิเคราะห์สารปนเปื้อนไมโครทอกซินในวัตถุดิบอาหารสัตว์และอาหารด้วยวิธี ELISA

                           ‣ Aflatoxin M1                       ‣ Total B and G aflatoxins                 ‣ Aflatoxin B1 specific

                                ‣ Deoxynivalenol                  ‣ Fumonisins                                       ‣ Ochratoxin A

                                ‣ Patulin                                 ‣ T-2 and HT-2 toxins                      ‣ Zearalenone

               รายละเอียดและข้อมูลผลิตภัณฑ์เพิ่มเติม: https://www.goldstandarddiagnostics.com/products/mycotoxins.html

            ◎ ผลิตภัณฑ์ชุดตรวจวิเคราะห์สารตกค้างในวัตถุดิบอาหารสัตว์และอาหารด้วยวิธี ELISA

              ‣ ยาปฏิชีวนะ (Antimicrobials)

                                - Sulfonamides (1, 2)                     - Tetracyclines (1, 2)                    - Quinolones (1, 2)

                     - Aminoglicosides                          - Tylosin                                        - Penicillin 

                    - Ivermectin                                     - Salinomycin                                - Monensin

                    - Chloramphenicol                         - Nitrofuran metabolites (AOZ, AMOZ, SEM, AHD)                                  

             ‣ สารเร่งเนื้อแดง (Beta-agonists)

                             - Clenbuterol                          

             ‣ สเตียรอยด์ (Steroids)

                                 - Zeranol                - Trenbolone         - 17-beta-estradiol          - Testosterone

              ‣ อื่นๆ

                                 - Corticosteroids (1, 2)           - Ivermectin

            รายละเอียดและข้อมูลผลิตภัณฑ์เพิ่มเติม: https://www.goldstandarddiagnostics.com/products/veterinary-drug-residues.html

สนใจดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ https://www.goldstandarddiagnostics.com/products.html หรือ สอบถามรายละเอียดสินค้าเพิ่มเติมได้ที่ แผนก Industrial Market Division E-mail: Industrial@gibthai.com โทร. 02-2748331 ต่อ 3312

เขียนและเรียงโดย น.ส.วราลี สุยะมา

Application Specialist

อ้างอิง

ประกาศกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ พ.ศ. ๒๕๕๙ เรื่อง กําหนดลักษณะของอาหารสัตว์เสื่อมคุณภาพ

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 269) พ.ศ. 2546 เรื่อง มาตรฐานอาหารที่มีการปนเปื้อนสารเคมีกลุ่มเบต้าอะโกนิสต์

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 299) พ.ศ. 2549 เรื่อง มาตรฐานอาหารที่มีการปนเปื้อนสารเคมีบางชนิด (ฉบับที่ 2)

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 414) พ.ศ. 2563 เรื่อง มาตรฐานอาหารที่มีสารปนเปื้อน

Frenich, A. G., Romero-González, R., & del Mar Aguilera-Luiz, M. (2014). Comprehensive analysis of toxics (pesticides, veterinary drugs and mycotoxins) in food by UHPLC-MS. TrAC Trends in Analytical Chemistry, 63, 158–169. https://doi.org/10.1016/j.trac.2014.06.020

Jia, J., Zhang, H., Qu, J., Wang, Y., & Xu, N. (2022). Immunosensor of Nitrofuran Antibiotics and Their Metabolites in Animal-Derived Foods: A Review. Frontiers in Chemistry, 10. https://doi.org/10.3389/fchem.2022.813666

El-Sayed, R. A., Jebur, A. B., Kang, W., & El-Demerdash, F. M. (2022). An overview on the major mycotoxins in food products: characteristics, toxicity, and analysis. Journal of Future Foods, 2(2), 91–102. https://doi.org/10.1016/j.jfutfo.2022.03.002

Sakamoto, S., Putalun, W., Vimolmangkang, S., Phoolcharoen, W., Shoyama, Y., Tanaka, H., & Morimoto, S. (2017). Enzyme-linked immunosorbent assay for the quantitative/qualitative analysis of plant secondary metabolites. Journal of Natural Medicines, 72(1), 32–42. https://doi.org/10.1007/s11418-017-1144-z