FSTest Count Plate แผ่นอาหารตรวจเชื้อสำเร็จรูปอย่างรวดเร็ว

การผลิตอาหารในระดับอุตสาหกรรมนั้น มีความจำเป็นอย่างมากที่ต้องมีการควบคุมคุณภาพในกระบวนการผลิตตลอดจนควบคุมคุณภาพผลิตภัณฑ์โดยส่วนหนึ่งของ “การควบคุมคุณภาพ” คือ การตรวจวิเคราะห์ค่าต่างๆ ที่สามารถบ่งชี้สถานะการเน่าเสียหรือความปลอดภัยด้านจุลินทรีย์ของอาหาร ซึ่งอาจจะเป็นจำนวนหรือการปรากฏของเชื้อจุลินทรีย์โดยตรง หรือค่าที่มีความเชื่อมโยงกับเชื้อจุลินทรีย์ สำหรับเชื้อจุลินทรีย์ที่อาจมีการปนเปื้อนวัตถุดิบที่ใช้ในการแปรรูปผลิตภัณฑ์อาหารและทำให้เกิดการเน่าเสียยกตัวอย่างเช่น Coliform, E.coli, Enterobacteriaceae, Streptococcus feacalis, Yeast และ mold นอกจากนี้ยังมีเชื้อก่อโรค (Pathogens) ได้แก่ Listeria, S.aureus, Salmonella, E.coli (0157), Vibrio, Shigella, Bacillus, Clostridium, Yersinia เป็นต้น ดังนั้นการตรวจคุณภาพด้านเชื้อจุลินทรีย์อุตสาหกรรมอาหารอย่างสม่ำเสมอ จะช่วยให้ผู้ผลิตสามารถควบคุมกระบวนการผลิตและรักษาคุณภาพผลิตภัณฑ์ให้คงที่ ตลอดจนเป็นแนวทางการแก้ปัญหาหากเกิดการเบี่ยงเบนคุณภาพไปจากค่ากำหนด

การตรวจวิเคราะห์จำนวนจุลินทรีย์หรือการวิเคราะห์เชิงปริมาณ มักนิยมใช้ในกรณีที่ปริมาณของเชื้อจุลินทรีย์มีผลต่อคุณภาพของอาหารหรือความปลอดภัยของผู้บริโภคเช่น

รูปที่ 1 การตรวจวิเคราะห์จำนวนจุลินทรีย์ในตัวอย่างอาหาร

1. ใช้ในการวิเคราะห์จุลินทรียก่อโรคในอาหารที่มีอันตรายต่ำถึงปานกลางหรือใช้ในการตรวจวิเคราะห์กลุ่มดังกล่าวเพื่อวินิจฉัยการเกิดโรคระบาดทางอาหาร ซึ่งในอาหารจะต้องมีจุลินทรีย์ก่อโรคอยู่ในปริมาณมากระดับหนึ่งจึงก่อให้เกิดโรคได้ ตัวอย่างเช่น  Bacillus cereus, Staphylococcus aureus, Clostridium perfringens เป็นต้น
2. ใช้ในการประเมินคุณภาพด้านจุลินทรีย์ของวัตถุดิบ ซึ่งโดยทั่วไปแล้วนั้นวัตถุดิบที่ใช้ในการผลิต อาหารไม่ว่าจะเป็น น้ำนมดิบ ผัก ผลไม้สด หรือเนื้อสัตว์ดิบ  มักมีจุลินทรีย์ปนเปื้อนอยู่ ซึ่งหากวัตถุดิบที่ใช้มีจำนวนจุลินทรีย์มากเกินไป  อาจไม่สามารถลดจำนวนจุลินทรีย์ได้หรือ ไม่สามารถควบคุมปริมาณจุลินทรีย์ให้อยู่ในระดับที่องการ์อาหารและยา (อย.) กำหนดแม้ว่าจะผ่านกระบวนการแปรรูป เพราะฉะนั้นการวิเคราะห์จำนวนจุลินทรีย์ในวัตถุดิบจึงมีความสำคัญต่อการเน่าเสียหรือความปลอดภัยของอาหาร
3. ใช้ในการวิเคราะห์จำนวนจุลินทรีย์ที่มีบทบาทในการเน่าเสียของอาหารบางชนิดที่ผ่านกระบวนการแปรรูประดับต่ำ จึงไม่สามารถกำจัดจุลินทรีย์ทั้งหมดได้  หรือใช้ในการวินิจฉัยสาเหตุของการเน่าเสียของอาหารประเภทดังกล่าว  ตัวอย่างเช่น  การวิเคราะห์จำนวนยีสต์และรา (Yeast & Mold) การวิเคราะห์จำนวนจุลินทรีย์ที่สร้างสปอร์ เป็นต้น
4. ใช้ในการตรวจวิเคราะห์จุลินทรีย์ที่เป็นดรรชนีของปริมาณสิ่งปนเปื้อนหรือสุขลักษณะในการผลิต เช่น Escherichia coli, Coliform เป็นต้น
5. ใช้ในการตรวจวิเคราะห์ประสิทธิภาพในการทำความสะอาดและการฆ่าเชื้อในอุตสาหกรรมอาหาร เช่น การตรวจวิเคราะห์จำนวนรวมของจุลินทรีย์ที่มีชีวิตบนพื้นผิวของอุปกรณ์การผลิต
6. ใช้ในการควบคุมคุณภาพของเชื้อจุลินทรีย์ตั้งต้นของอาหารหมักในระหว่างการผลิต เนื่องจากจำนวนเชื้อจุลินทรีย์ตั้งต้นที่มีเป็นปัจจัยสำคัญต่อประสิทธิภาพของการหมัก

ทั้งนี้รูปแบบการตรวจวิเคราะห์คุณภาพด้านจุลินทรีย์เชิงปริมาณทำได้หลายวิธี ทั้งการวัดการเจริญของจุลินทรีย์โดยตรงหรือการวัดค่าที่สัมพันธ์กับการเจริญของจุลินทรีย์ เช่น 

• การนับจำนวนเชื้อจุลินทรีย์โดยตรงใต้กล้อง (direct microscopic count)
• การนับจำนวนจุลินทรีย์ที่เจริญเป็นโคโลนีบนอาหารแข็ง  (plate count)
• การประมาณจำนวนจุลินทรีย์ในชุดหลอดอาหารเหลวที่เจือจางตามลำดับขั้น  (dilution tube count หรือ multiple tube count)
• การประเมินจำนวนที่น่าจะเป็นไปได้ของจุลินทรีย์ที่เจริญในอาหารเหลวหลอดเพาะเลี้ยงเชื้อโดยอาศัยการเทียบค่าที่ผ่านการประมวลทางสถิติ  (Most Probable Number; MPN)
• การประเมินค่าเชิงปริมาณของกิจกรรมทางชีวเคมีของจุลินทรีย์ที่สัมพันธ์กับจำนวนจุลินทรีย์  เช่น  การวัดค่าการรีดิวซ์สีที่เป็นดรรชนี บ่งชี้สภาพรีดิวซ์และออกซิไดส์ของอาหาร  (dye reduction)  หรือ การวัดการเปลี่ยนแปลงค่าการต้านทานไฟฟา  (Electrical impedance)  ที่เกิดจากกิจกรรมของจุลินทรีย์

ซึ่งค่าที่ได้จากการวิเคราะห์เชิงปริมาณจะเป็นค่าที่สามารถบอกระดับความมากหรือน้อยของจุลินทรีย์ มักรายงานผลเป็น Colony forming unit (CFU) เป็นหน่วยที่ได้จากวิธีตรวจนับปริมาณจุลินทรีย์ที่เจริญขึ้นมาบนผิวหน้าของอาหารแข็งในจานเลี้ยงเชื้อต่อหนึ่งหน่วยปริมาณของอาหารเช่น CFU/ml หรือ CFU/g สำหรับวิธีที่นิยมเป็นอย่างมากได้แก่ การนับจำนวนจุลินทรีย์ที่เจริญเป็นโคโลนีบนอาหารแข็ง ซึ่งมีข้อเสียคือการเตรียมอาหารที่มีหลายขั้นตอน ใช้เวลานาน และต้องใช้พื้นที่ในการจัดเก็บ อย่างไรก็ตามปัจจุบันได้มีการพัฒนาและจำหน่ายอาหารตรวจเชื้อสำเร็จรูปพร้อมใช้งานได้ทันที เพื่อช่วยในการทำงานของผู้ผลิตในอุตสากรรมอาหารและเครื่องดื่มที่มีการตรวจจุลินทรีย์เป็นจำนวนมากในทุกวัน ให้ง่าย สะดวก และรวดเร็วมากยิ่งขึ้น

"FSTest Count Plate" คือแผ่นอาหารตรวจเชื้อสำเร็จรูปอย่างรวดเร็ว ที่ประกอบด้วยสารอาหาร สารสร้างเนื้อเจลชนิดละลายน้ำ และส่วนประกอบที่จำเป็นสำหรับการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ รวมถึงอินดิเคเตอร์ที่ใช้ในการบ่งชี้ลักษณะทางชีวเคมีของเชื้อจุลินทรีย์

รูปที่ 2 การตรวจวิเคราะห์จำนวนจุลินทรีย์ในตัวอย่างอาหาร

อีกทั้ง FSTest Count Plate เป็นแผ่นตรวจปราศจากเชื้อพร้อมใช้งานได้ทันทีหลังจากแกะออกจากถุง ขั้นตอนการใช้งานเพียง 3 ขั้นตอน

                                    1) แกะแผ่นอาหารออกจากถุง เติมตัวอย่าง

                                    2) นำไปบ่มตามอุณภูมิและระยะเวลาที่เหมาะสม

                                    3) รายงานผลการตรวจ

สามารถใช้งานกับตัวอย่างที่หลากหลาย เช่น เบเกอรี่ เครื่องดื่ม น้ำดื่มบรรจุขวด ลูกกวาด ผลิตภัณฑ์นม ไข่ ผลไม้ ผัก เนื้อสัตว์ โภชนเภสัช อาหารสัตว์เลี้ยง อาหารปศุสัตว์ อาหารสำเร็จรูป อาหารแปรรูป อาหารทะเล ฯลฯ ซึ่ง FSTest Count Plate สามารถตรวจสอบเชื้อจุลินทรีย์ได้ครบทุกประเภทได้แก่

• Cat No.	Product Name	Quantity	Testing Time	Package
  MC32.8007.5	Aerobic Count Plate	24 pc	24±1 h	14*9.5*1.5 cm, 45 g
  MC32.8009.5	Coliform Count Plate	24 pc	15-24 h	14*9.5*1.5 cm, 45 g
  MC32.8011.5	Yeast & Mold Count Plate	24 pc	48-72 h	14*9.5*1.5 cm, 45 g
  MC32.8008.5	Coliform & E. coli Count Plate	24 pc	15-24 h	14*9.5*1.5 cm, 45 g
  MC32.8017.5	Salmonella Count Plate	24 pc	15-24 h	14*9.5*1.5 cm, 45 g
  MC32.8018.5	Staphylococcus aureus Count Plate	24 pc	15-24 h	14*9.5*1.5 cm, 45 g
  MC32.8060.5	Listeria monocytogenes Count Plate	24 pc	36-48 h	14*9.5*1.5 cm, 45 g
  MC32.8010.5	E. Coli & Thermostable Coliform Count Plate	24 pc	15-24 h	14*9.5*1.5 cm, 45 g
  MC32.8058.5	Enterobacteriaceae Detecting Plate	5 pc	15-24 h	15*11*2.5 cm, 25 g
  MC32.8026.5	Listeria Detecting Plate	5 pc	18-24h	15*11*2.5 cm, 25 g
  ❊◦ New ◦❊ Bacillus Cereus Rapid Count		24 pc	15-24 h	14*9.5*1.5 cm, 45 g

นอกจากนี้ยังมีผลิตภัณฑ์สำหรับตรวจเชื้อจุลินทรีย์แบบรวดเร็วอื่นๆ สนใจดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ http://www.fstestcorp.com  หรือ สอบถามรายละเอียดสินค้าเพิ่มเติมได้ที่ แผนก Industrial Market Division E-mail: Industrial@gibthai.com โทร. 02-2748332 ต่อ 3415

เขียนและเรียงโดย น.ส.วราลี สุยะมา

Application Specialist

อ้างอิง

คู่มือการปฏิบัติตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 416) พ.ศ. 2563 ออกตามความใน พระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 เรื่อง กําหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน หลักเกณฑ์เงื่อนไข และวิธีการในการตรวจวิเคราะห์ ของอาหารด้าน จุลินทรีย์ที่ทําให้เกิดโรค

มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์: บทที่  12  การตรวจวเคราะหและการควบคมคณภาพดานจลนทรีย์ของอาหาร สืบค้นเมื่อวันที่ 16 เดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2567

Bintsis, T. (2017). Foodborne pathogens. AIMS microbiology, 3(3), 529.

Kabiraz, M. P., Majumdar, P. R., Mahmud, M. C., Bhowmik, S., & Ali, A. (2023). Conventional and advanced detection techniques of foodborne pathogens: A comprehensive review. Heliyon.

Lammerding, A. M. (1997). An overview of microbial food safety risk assessment. Journal of food protection, 60(11), 1420-1425.

Zhang, J., Yang, H., Li, J., Hu, J., Lin, G., Tan, B. K., & Lin, S. (2023). Current Perspectives on Viable but Non-Culturable Foodborne Pathogenic Bacteria: A Review. Foods, 12(6), 1179.