การตรวจสอบสุขลักษณะของโรงงานอย่างรวดเร็วและแม่นยำด้วยเครื่องตรวจ ATP

     เครื่องตรวจ ATP (Adenosine Triphosphate) เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ตรวจสอบสุขลักษณะในโรงงานอาหารและเครื่องดื่ม รวมถึงโรงงานอุตสาหกรรมอื่น ๆ ที่ต้องการตรวจสอบความสะอาดพื้นผิวและเครื่องมือเพื่อควบคุมการปนเปื้อน โดยเครื่องนี้จะตรวจวัดระดับ ATP ซึ่งเป็นสารที่พบในสิ่งมีชีวิตทุกชนิด ไม่ว่าจะเป็นจากแบคทีเรีย ยีสต์ เชื้อรา หรือสารอินทรีย์อื่นๆ โดยการตรวจ ATP จะสามารถบ่งชี้ได้ว่ามีสารปนเปื้อนที่ยังคงตกค้างอยู่บนพื้นผิวหรือไม่

รูปที่ 1 การทดสอบ ATP สำหรับประเมินความสะอาดของพื้นผิวและประสิทธิภาพของการทำความสะอาด (ที่มา: https://doi.org/10.4315/JFP-21-384 )

MC200 ATP Hygiene Monitor เป็นเครื่องตรวจ ATP จากแบรนด์ FSTest

Cat.no.: MC31.3156.5

✧ ลักษณะเด่นของเครื่อง ✧ 

• หน้าจอแบบสัมผัส สามารถคลิกเลือกชนิดของตัวอย่างที่ตรวจเช่น มือพนักงาน พื้นที่ผิวไลน์ผลิต เป็นต้น และให้ผลวิเคราะห์ที่รวดเร็ว
• สามารถปรับค่ากำหนด RLU ให้สอดคล้องกับมาตรฐานการทดสอบใช้ในการทดสอบได้ เช่น ISO GMP และ HACCP เป็นต้น
• มีความแม่นยำสูง: ขีดจำกัดการตรวจวัดอยู่ที่ 1×10^-16 mol ATP
• ให้ผลตรวจที่เร็วรวด ภายใน 10 วินาทีและง่ายต่อการแปรผล
• สามารถส่งออกข้อมูลผ่าน USB และ Bluetooth
• ใช้พลังงานต่ำ สามารถใช้งานต่อเนื่องนานสูงสุด 16 ชั่วโมง

หลักการทำงานของเครื่องตรวจ ATP:

     ในเซลล์แบคทีเรียที่มีชีวิตจะมีการสร้าง ATP ซึ่งเป็นแหล่งพลังงานหลักผ่านกระบวนการเมตาบอลิซึมเช่น วัฏจักรกรดซิตริก หรือ วัฏจักรเครบส์ (Krebs' cycle) ซึ่งผลิต ATP ประมาณ 38 โมเลกุลต่อหนึ่งวัฏจักร เมื่อมีการปนเปื้อนสามารถใช้เอนไซม์ที่เรียกว่าลูซิเฟอเรส (luciferase) เพื่อตรวจหา ATP โดยเอนไซม์นี้จะเร่งปฏิกิริยากับสารตั้งต้น D-luciferin ทำให้เกิดการปล่อยแสงออก ปฏิกิริยาสามารถอธิบายได้ดังสมการต่อไปนี้:

Luciferase + D-luciferin + ATP + O₂ → Oxyluciferin + CO₂ + AMP + แสง

     ปริมาณแสงที่ผลิตขึ้นจะเป็นสัดส่วนโดยตรงกับปริมาณ ATP ที่มีอยู่ ดังนั้นระดับของการปนเปื้อนสามารถประเมินได้โดยการวัดการปล่อยแสงออกมา โดยใช้เครื่อง luminometer หรือ เครื่องตรวจ ATP วัดปริมาณแสงที่เกิดขึ้นและคำนวณเป็นค่าในหน่วย Relative Light Units (RLU) โดยค่าที่สูงแสดงว่ามีปริมาณ ATP และสิ่งสกปรกตกค้างอยู่มาก

ขั้นตอนการใช้งาน:

     ค่าการวัด RLU (Relative Light Unit) จากเครื่องตรวจ ATP เป็นการบ่งชี้ปริมาณสารอินทรีย์หรือการปนเปื้อนที่ยังคงอยู่บนพื้นผิว ปริมาณ RLU ที่เหมาะสมจะขึ้นอยู่กับมาตรฐานและข้อกำหนดเฉพาะของแต่ละอุตสาหกรรม รวมถึงพื้นที่และความเสี่ยงในการปนเปื้อน ในอุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่ม มักมีการกำหนดค่า RLU สำหรับการตรวจสอบพื้นผิวและเครื่องมือที่สำคัญ เช่น โต๊ะทำงาน เครื่องจักร และอุปกรณ์ต่างๆ โดยอ้างอิงจากระดับความสะอาดที่ต้องการ โดยทั่วไป ค่า RLU ที่เหมาะสมจะแบ่งออกเป็น 3 ระดับหลัก ๆ ได้แก่:

1. พื้นที่ปลอดเชื้อหรือพื้นที่ที่ต้องการความสะอาดสูง (High Hygiene Areas):

• RLU < 10-30: เป็นค่ามาตรฐานที่ใช้ในพื้นที่ที่ต้องการความสะอาดสูง เช่น ห้องปลอดเชื้อในอุตสาหกรรมยาหรือพื้นที่ที่ต้องการความปลอดภัยสูงในโรงงานผลิตอาหาร ค่าต่ำกว่า 10-30 RLU บ่งชี้ว่าพื้นผิวสะอาดมากและมีโอกาสปนเปื้อนต่ำมาก

2. พื้นที่ที่ต้องการความสะอาดปานกลาง (Moderate Hygiene Areas):

• RLU 30-100: ใช้สำหรับพื้นที่ที่ต้องการความสะอาดในระดับปานกลาง เช่น พื้นที่ประกอบอาหารทั่วไป หรือเครื่องมือที่สัมผัสอาหารโดยตรง หากค่าต่ำกว่า 100 RLU จะถือว่าพื้นผิวมีความสะอาดเพียงพอ

3. พื้นที่ที่ต้องการทำความสะอาดเบื้องต้น (Low Hygiene Areas):

• RLU 100-300: ใช้ในพื้นที่ที่ต้องการความสะอาดต่ำกว่า เช่น พื้นที่เก็บของหรือพื้นที่สนับสนุนที่ไม่ได้สัมผัสอาหารโดยตรง ค่าที่ต่ำกว่า 300 RLU แสดงถึงการปนเปื้อนอยู่ในระดับที่ยอมรับได้

4. ค่าที่ต้องดำเนินการทำความสะอาดทันที:

• RLU > 300: หากพบค่าการวัดที่เกิน 300 RLU ในพื้นที่ใดก็ตาม แสดงถึงความเสี่ยงที่มีสารปนเปื้อนสูง และต้องมีการทำความสะอาดซ้ำทันทีเพื่อแก้ไขปัญหา

ทั้งนี้ โรงงานควรมีการตรวจสอบและกำหนดมาตรฐานตาม แนวทาง HACCP, GMP หรือมาตรฐานสากลอื่นๆ โดยมาตรฐานที่เกี่ยวข้องดังนี้:

1. มาตรฐาน ISO 22000: มาตรฐานการจัดการความปลอดภัยของอาหาร ที่เน้นความปลอดภัยในกระบวนการผลิตอาหาร โดยการตรวจ ATP จะเป็นส่วนหนึ่งในการควบคุมความสะอาดของพื้นผิวในกระบวนการผลิต

2. HACCP (Hazard Analysis Critical Control Point): ระบบที่ใช้ในการจัดการความเสี่ยงในกระบวนการผลิตอาหาร ซึ่ง ATP testing จะเป็นเครื่องมือช่วยในการตรวจสอบจุดควบคุมวิกฤติในกระบวนการทำความสะอาด

3. GMP (Good Manufacturing Practices): แนวทางปฏิบัติที่ดีในการผลิต ซึ่งการตรวจ ATP เป็นหนึ่งในวิธีที่สามารถใช้ตรวจสอบความสะอาดของสถานที่และเครื่องมือที่ใช้ในการผลิตอาหาร

4. มาตรฐานของ FDA (U.S. Food and Drug Administration): ในสหรัฐอเมริกา มีการควบคุมความปลอดภัยด้านสุขลักษณะในกระบวนการผลิตอาหาร การตรวจ ATP มักใช้เป็นหนึ่งในวิธีการเพื่อให้มั่นใจว่าโรงงานผลิตอาหารเป็นไปตามข้อกำหนดด้านความสะอาด

     การตรวจสอบและกำหนดมาตรฐานตามเหล่านี้ จึงช่วยให้มั่นใจว่าโรงงานมีการควบคุมความสะอาดและลดความเสี่ยงของการปนเปื้อนในกระบวนการผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ และเครื่องตรวจ ATP ช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถตรวจสอบความสะอาดได้ภายในเวลาเพียงไม่กี่วินาที โดยให้ผลการตรวจที่แม่นยำและเชื่อถือได้ ทำให้สามารถแก้ไขปัญหาความสะอาดในสถานที่ทำงานได้อย่างทันท่วงที

• ประหยัดเวลาและค่าใช้จ่าย: การตรวจ ATP ใช้เวลาไม่เกิน 30 วินาที ซึ่งลดเวลาในการตรวจสุขลักษณะลงอย่างมาก

• เพิ่มประสิทธิภาพในการควบคุมความสะอาด: ด้วยค่าการวัดที่สามารถเปรียบเทียบได้อย่างชัดเจน ทำให้ผู้ใช้งานรู้ได้ทันทีว่าพื้นที่ใดต้องการทำความสะอาดเพิ่มเติม

• ตอบสนองต่อมาตรฐานสากล: เช่น ISO 22000, HACCP และ GMP ที่ต้องการควบคุมความสะอาดในกระบวนการผลิต

     นอกจากนี้ยังมีผลิตภัณฑ์ตรวจสุขลักษณะของโรงงานอื่นๆ สนใจดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ https://www.fstestcorp.com/products/cid-32.html หรือ สอบถามรายละเอียดสินค้าเพิ่มเติมได้ที่ แผนก Industrial Market Division E-mail: Industry@gibthai.com โทร: 02-2748333 ต่อ 3415

เขียนและเรียงโดย น.ส.วราลี สุยะมา

Application Specialist

อ้างอิง

Bakke, M. (2022). A comprehensive analysis of ATP tests: Practical use and recent progress in the total adenylate test for the effective monitoring of hygiene. Journal of Food Protection, 85(7), 1079–1095. https://doi.org/10.4315/jfp-21-384

Hawronskyj, J.-M., & Holah, J. (1997). ATP: A universal hygiene monitor. Trends in Food Science & Technology, 8(3), 79–84. https://doi.org/10.1016/s0924-2244(97)01009-1

Liu, S., Zhao, J., Guo, Y., Ma, X., Sun, C., Cai, M., Chi, Y., & Xu, K. (2023). Application of ATP-based bioluminescence technology in bacterial detection: a review. The Analyst, 148(15), 3452–3459. https://doi.org/10.1039/d3an00576c

Pistelok, F., Pohl, A., Stuczyński, T., & Wiera, B. (2016). Using ATP tests for assessment of hygiene risks. Ecological Chemistry and Engineering S, 23(2), 259–270. https://doi.org/10.1515/eces-2016-0018

Sogin, J. H., Lopez Velasco, G., Yordem, B., Lingle, C. K., David, J. M., Cobo, M., & Worobo, R. W. (2020). Implementation of ATP and microbial indicator testing for hygiene monitoring in a tofu production facility improves product quality and hygienic conditions of food contact surfaces: A case study. Applied and Environmental Microbiology, 87(5). https://doi.org/10.1128/AEM.02278-20

(N.d.-b). Fao.org. Retrieved September 27, 2024, from https://www.fao.org/fao-who-codexalimentarius